среда, 15 октября 2014 г.

Мэры Лузен. Джэк Алтаўзен. Койданава. "Кальвіна". 2014.



    Якаў [Джэк] Майсеевіч Алтаўзен нар. 14 сьнежня 1907 г. на Федосьеўскай капальні Кірэнскай акругі Іркуцкай губэрні Расейская імпэрыі.
    Ягоны бацька, Майсей Ісаевіч Алтаўзен, ссыльна-пасяленец Іркуцкай акругі Іркуцкай губэрні, нарадзіўся ў 1865 г. у Віцебскай губэрні Расейскай імпэрыі, у 1895 г. працаваў конюхам у Алёкмінскай акрузе Якуцкай вобласьці ў Віцімскай золатапрамысловай сыстэме /Численность евреев по первой Всероссийской переписи 1897 г., (данные на 1895 г.) в Витимской золотопромышленной системе Олекминского округа Якутской области/, а потым выбіўся ў золатапрамыслоўцы.
    Пасьля ўсталяваньня савецкай улады разам з сям’ёй пераехаў у Іркуцк, адкуль з сястрой бацькі іміграваў у Харбін, працаваў матросам на англійскім параплаве, які курсаваў паміж Шанхаем ды Ганконгам, дзе ў ягоных дакумэнтах замацавалася імя Джэк.
    Неўзабаве вярнуўся ў Іркуцк, да бацькі, які асьлеп. Працаваў гарбарам, на лесасплаве. Напрыканцы 1922 г. зрабіўся камсамольцам, у 1923 г. чальцом Іркуцкага літаратурна-мастацкага аб’яднаньня і паехаў па камсамольскай пуцёўцы на вучобу ў Маскву. Займаўся ў Вышэйшым літаратурна-мастацкім інстытуце, а пасьля яго закрыцьця давучваўся на Факультэце грамадзкіх навук МДУ. Быў чальцом літаратурнай групы “Перавал”, з 1934 г. чалец Саюза пісьменьнікаў СССР.
    Калі у 1939 г. пачалася Савецка-Фінляндзкая вайна падаў заяву ў Наркамат абароны каб яго накіравалі на фронт дзеля працы у прэсе дзеючай арміі на пасадзе палітрука але дазвол атрымаў толькі ў сакавіку 1940 г. і прыбыў на фронт калі вайна ўжо заканчвалася.
    Пасьля нападу Нямеччыны на СССР робіцца ваенным карэспандэнтам газэты “Боевая красноармейская” 12-й арміі Паўднёва-Заходняга фронту, затым ў газэце “Звезда Советов” 6-й арміі.
    Да гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі ён быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сьцяга.
    Загінуў 25 траўня 1942 г. пад Харкавам, дзе удзельнічаў ў няўдалым наступе ў раёне Ізюм-Барвенкава-Лазавая. Пахаваны ў брацкай магіле сяла Нежданаўка Лазоўскага раёна Харкаўскай вобласьці УССР. У ягоны гонар нейкі час называлася адна з вуліц Іркуцка, цяпер яна 6-ая Савецкая.
    Быў жанаты на настаўніцы масквічцы Клаўдзіі Ільінічне, але дзяцей не пакінуў. Ягоны пляменьнік па сястры Барыс Хаймовіч ў 1957 г. узяў сабе прозьвішча Алтаўзен, скончыў сельскагаспадарчы інстытут, працаваў на катэдры палітэканоміі. Ягоны малодшы брат пайшоў па гандлёвай сьцяжыне, сястра па кулінарнай
    Творы:
    Якутенок Олеська. Москва. 1927.
    Безусый энтузиаст. Лирическая поэма. Москва-Ленинград. 1929.
    Ровесникам. Стихи. Москва. 1930.
    Безусый энтузиаст. Лирическая поэма. Москва. 1930.
    Стихотворения. Москва. 1930.
    Безусый энтузиаст. Лирическая поэма. Москва-Ленинград. 1931.
    Первое поколение. Лирическая поэма. Москва. 1932.
    Первое поколение. Лирическая поэма. Москва. 1933.
    Комсомольские поэмы. Москва. 1934.
    Ода молодости. Стихи. Москва. 1935.
    Избранные стихи. Москва. 1936.
    Безусый энтузиаст. Лирическая поэма. Москва. 1933.
    Избранное. 1928-1942. Москва. 1957.
    Стихотворения. Москва. 1959.
    Стихи. Москва. 1971.
    Судьбу приемля (стихи, письма, воспоминания). Иркутск, 1990.
   Літаратура:
    Строка, оборванная пулей. Московские писатели, павшие на фронтах Великой Отечественной войны. Ред.-сост. А. Коган и З. Корзинкина. Москва. «Московский рабочий». 1976. С. 28-41.
     Мэры Лузен,
     Койданава

              Джек Алтаузен
                                                                   ЯКУТЕНОК.
                                                            Моему старшему брату.
                                                                             I.
                                                        Снова машут кудластой дымкой
                                                        Убегающие облака.
                                                        Я родился в теплой заимке
                                                        На золотых приисках.
                                                        На пригорке, у самой дороги,
                                                        Где солнце всего видней, -
                                                        Я прожил в родной берлоге
                                                        Столько лет и столько дней.
                                                        Мой отец, тихий и трезвый,
                                                        Смиренье носил в груди, -
                                                        В жизни курицы не зарезал,
                                                        В жизни мухи не раздавил.
                                                        Никто никогда шуткой
                                                        Не любил его осмеять.
                                                        Он был женат на якутке,
                                                        Когда еще не был я –
                                                        И остался смешной и тонкий,
                                                        Узкоглазый, плакал с утра –
                                                        Этот маленький якутенок
                                                        Был мой самый старший брат.
                                                        У меня глаза не узкие;
                                                        Почему? - я потом узнал –
                                                        Оттого, что была русской
                                                        У отца вторая жена.
                                                                        II.
                                                        Лес и заимку помню,
                                                        И холодные вечера.
                                                        Каждый проезжий конюх
                                                        Заезжал к нам ночевать.
                                                        И молодой и старый
                                                        Был для нас все равно –
                                                        Ложился на голые нары
                                                        Или просиживал ночь.
                                                        Приходили усталые, липкие,
                                                        Разговаривали с отцом, -
                                                        И раскалывала улыбка
                                                        Это ласковое лицо.
                                                        Еще хорошо я помню,
                                                        Как любил меня ласкать
                                                        Дорогой мой якутенок –
                                                        Милый мой старший брат.
                                                                           III.
                                                        Это было давно, давно уж...
                                                        Так давно, что не видно глазам.
                                                        На поляны пришло новое.
                                                        Новая прошла гроза.
                                                        Это было давно настолько,
                                                        Что забыл последнюю весну, -
                                                        Гуливанам не ждать попоек,
                                                        Поножовщины не вернуть.
                                                        Можно бросить теперь ружья:
                                                        Некому крови просить...
                                                        На плечах носил я стужи
                                                        И победу в груди носил.
                                                        Мне навстречу не машет дымка,
                                                        Облаков кудластых нет,
                                                        И наверно от старой заимки
                                                        Не осталось бревна на бревне.
                                                        Запоздалые ветры тонут
                                                        Рассыпаются по горам...
                                                        Не нашел я тебя, якутенок,
                                                        Дорогой мой старший брат.