пятница, 30 октября 2015 г.

Барыс Сачанка. Роднае. Койданава. "Кальвіна". 2015.



                                                                      РОДНАЕ
    — Па выхаваньні я інтэрнацыяналіст, — гаварыў вядомы ў рэспубліцы мастак-кераміст Сямён Саўрыцкі, калі мы з ім пазнаёміліся. — Для мяне, як і многіх беларусаў, сваё роднае, нацыянальнае быццам не існавала, не засяроджваў асабліва на гэтым я ўвагі. Прынамсі, да аднаго выпадку. Наладжвалася выстаўка беларускага мастацтва ў Якуціі. Некалькі маіх прац — гладышоў, варэек, куфляў, глякоў, чарак, сьвісьцёлак — таксама ўзялі на яе. Запрасілі паехаць туды і мяне. Ніколі я не быў у Якуціі, дай, думаю, зьежджу... Не скажу, каб нечым уразіла мяне тая выстаўка. Ды і сама Якуція. Але адзін эпізод, што адбыўся там, перавярнуў усё маё ўяўленьне аб мастацтве. Стаяў я ля сваіх вырабаў, апавядаў пра іх, адказваў на пытаньні. І вось падыходзіць да мяне зусім стары чалавек. Было яму гадоў дзевяноста, а можа, і болей. Ён быў не адзін, а з дачкою, таксама ўжо старой жанчынай. Убачыў зробленыя мною гладышы, глякі, варэйкі, куфлі, чаркі, сьвісьцёлкі, і як бы анямеў. А потым раптам заплакаў, заліўся сьлязьмі. Ледзь супакоілі мы яго разам з дачкою. Аказалася, сам гэты стары родам з Беларусі, быў высланы ў Сыбір, там, можна сказаць, пражыў усё сваё вядомае жыцьцё. Зусім забыў Беларусь... А ўбачыў мае вырабы — і ажыло роднае, тое, чым жыў у дзяцінстве, — хата, двор, бацька, маці, гладышы і глякі, з якіх калісьці піў малако, бярозавік... Так узяло старога за душу, што ён і назаўтра, і напасьлязаўтра прыходзіў на выстаўку. І чаго толькі не расказваў, чаго не ўспамінаў!.. Я, як зачынілася выстаўка, аддаў яму свае вырабы. Бачылі б вы, як радаваўся ён, як мне дзякаваў. Аж рукі цалаваў! А ў мяне пасьля гэтага і думка ўзьнікла: “Есьць усё ж нешта нашае, беларускае, што належыць толькі нам і больш нікому, што нікога так не хвалюе, як саміх нас, беларусаў”. І з таго часу толькі на роднай мове пачаў размаўляць, па вёсках езьдзіць, шукаць усяго свайго, што яшчэ не загінула, засталося. І ўсё гэта ўзнаўляць, ляпіць у гліне. І, ведаеце, мяне за гэта палюбілі не толькі ў Беларусі, але і далёка за межамі, бо, як выявілася, таго, што ёсьць у нас, нідзе больш няма... І яно не толькі ў назвах, але і ў формах, у мэтадах апрацоўкі матэрыялу, у зьмесьце, прызначэньні кожнай рэчы. І ў гэтым — сваім, нацыянальным, беларускім — я, як цяпер разумею, цікавы, патрэбны многім...
    /Мастацтва і Літаратура. Мінск. 8 студзеня 1993. С. 8./


    Борис Сачанка
                                                                         РОДНОЕ
                                                              (записки разных лет)
    — По воспитанию я интернационалист, — говорил известный в Беларуси художник-керамист Семен Саврицкий, когда мы с ним познакомились. — Для меня, как и многих белорусов, своего родного, национального как будто бы не существовало, не сосредотачивал на этом внимания. По крайней мере, до этого случая.
В Якутии организовали выставку белорусского искусства. Несколько моих работ — гладышей, варэек, куфлей, гляков, чарок, свистелей — взяли на выставку. Пригласили поехать туда и меня. Никогда я не был в Якутии, дай думаю, съезжу... Не скажу, что бы чем-то поразила меня та выставка. Да и сама Якутия. Но один эпизод, что произошел, перевернул все мое представление об искусстве. Стоял я возле своих изделий, рассказывал о них, отвечал на вопросы. И вот подходит ко мне совсем старый человек. Было ему лет девяносто, а может, и больше. Он был не один, а с дочерью, тоже уже старой женщиной. Увидел сделанные мною изделия и как бы онемел. А потом вдруг заплакал, залился слезами. Едва успокоили мы его вместе с дочерью. Оказалось, что сам этот старик родом из Беларуси, был выслан в Сибирь, там, можно сказать, прожил всю свою сознательную жизнь. Совсем забыл Беларусь... А увидел мои изделия — и ожило родное, то, чем жил в детстве, — хата, двор, гладыши и гляки, из которых когда-то пил молоко, березовик... Так взяло старика за душу, что он и назавтра, и послезавтра приходил на выставку. И чего только не рассказывал, чего не вспоминал!.. Я, как закрылась выставка, отдал ему свои изделия. Видели бы вы, как обрадовался он, как меня благодарил, даже руки целовал! А у меня после этого и мысль возникла: «Есть все же что-то наше, белорусское, что принадлежит только нам и больше никому, что никого так не волнует, как самих нас, белорусов».
    И с этого времени только на родном языке начал разговаривать, по деревням ездить, искать все свое, что еще осталось, не пропало. И все это воспроизводить, лепить из глины. И, знаете, меня за это полюбили не только в Беларуси, но и далеко за ее пределами, ибо, как оказалось, такого, что есть у нас, нигде больше нет... И оно не только в названиях, но и в формах, методах обработки материала, в содержании, назначении каждой вещи, и в этом — своем, национальном, белорусском — я, как теперь понимаю, интересен, нужен многим...
   Борис Сачанка.
    Перевод выполнен с издания: Барыс Сачанка «Родное (Запісы розных гадоу)» — Литература; Мастацтва» 8.01.93 г.
    Перевели Алесь Баркоускі, Виктория Петрушкина.
    /Кыым. Дьокуускай. Ыам ыйа 27 к. 1997 с./


                                                                       ДАВЕДКА


    Барыс Іванавіч Сачанка – нар. 15 траўня 1936 г. у в. Вялікі Бор Хойніцкага раёну Гомельскай вобласьці БССР (СССР)
    У 1943 годзе нацысцкія войскі спалілі Вялікі Бор, а у чэрвені таго ж году Барыс разам з бацькамі быў вывезены ў Нямеччыну. Працаваў на фэрме нямецкага баўэра. Затым быў лягер перамешчаных асобаў. Вярнуўся на радзіму ў 1945 годзе.
    У 1955 годзе Сачанка паступае на аддзяленьне журналістыкі філялягічнага факультэту БДУ, які скончыў у 1960 г. У час вучобы ва ўнівэрсытэце (з 1958) пачаў працаваць у часопісе «Вожык». Сябра СП СССР ад 1960 г.
    У 1960-1976 гг. працаваў у аддзеле прозы часопісу “Полымя”, у 1976-1986 гг. сакратар праўленьня Саюзу пісьменьнікаў БССР. Прымаў удзел у рабоце XXXV сэсіі Генэральнай Асамблеі ААН (1980). Ад 1986 г. загадчык рэдакцыі перакладной замежнай літаратуры выдавецтва “Мастацкая літаратура”. У 1993-1995 гг. галоўны рэдактар выдавецтва “Беларуская Энцыклапедыя”.
    Памёр 5 ліпеня 1995 годзе ў г. Мінск (Рэспубліка Беларусь).
    Узнагароджаны двума ордэнамі “Знак Пашаны”, мэдаль Францыска Скарыны. Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1982). Ляўрэат Літаратурнай прэміі СП Беларусі імя І. Мележа (1991).
    Літаратура:
    Савік Л. С.  Сачанка Барыс. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік ў 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 264-265.
    Смольская В. У.  Сачанка Барыс. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік ў 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 265-270.
    Дыгмара Алілуй,
    Койданава


    Сямён Рыгоравіч Саўрыцкі - нар. 23 траўня 1940 г. ў вёсцы Міхалова Лагойскага раёну Менскай вобласьці БССР - СССР.
    Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1967 г. Працоўны шлях пачаў настаўнікам адной з вясковых школ Лагойшчыны, маляваў шыльды, афармляў інтэр’еры. Паваротным у жыцьці майстра стаў час, калі яго дачка Тацьцяна паступіла ў Бабруйскае мастацкае вучылішча па спэцыяльнасьці “кераміка” і папрасіла змайстраваць для сябе ганчарны круг. З таго моманту Сямён Саўрыцкі зрабіў кераміку справай свайго жыцьця.
    У верасьні 1991 г. сп. Я. Лецка, акторка Тацьцяна Мархель, фальклёрны ансамбаль “Рунь”, народны майстра па кераміцы, Сямён Саўрыцкі, наведалі сваіх землякоў у Якуцку дзеля азнаямленьня з дзейнасьцю мясцовай суполкі “Суродзіч”. Сямён Саўрыцкі тады прывёз у Якуцк плойму сваіх керамічных вырабаў.


    Сямён Саўрыцкі сябра Саюза народных мастакоў з 1998 года. Ягоныя мастацкія вырабы выстаўляліся ў Нямеччыне, Польшчы, ЗША, Ізраілі, Японіі, ААЭ. А ў Лагойску, сфарміравалася дынастыя, школа ганчароў (дачка Тацьцяна, зяць Іван Раманчук, прыняў ад бацькі эстафэту і малодшы сын Уладзімер).  Змог праявіць сябе майстар і як выбітны мастак-пэйзажыст.
    7 студзеня 2008 г. Сымон Саўрыцкі памёр.
    Джахтара Куё,
    Койданава.