среда, 18 ноября 2015 г.

Іван Ласкоў. Па-дэ-дэ з "Чароўнага каменя". Койданава. "Кальвіна". 2015.


                                                                  Малюнак Д. Міхлеева

    Іван Ласкоў
                                              ПА-ДЭ-ДЭ  З  “ЧАРОЎНАГА КАМЕНЯ”
                                                                  АПАВЯДАНЬНЕ
    У дублёнцы наросхрыст, без шапкі, са сьмешнымі заечымі вусікамі на пульхнай дзіцячай губе, хлопец высунуўся з кабіны і крыкнуў:
    — Самародак ці не?
    З усіх слоў яго, што данесьліся праз ветравое шкло, Юрась разабраў толькі адно: “Самародак”. З кім перамовіўся “зайчык” — сказаць было невядома, бо шыбы аўтобуса зіхацелі лёдам нават знадворку: мароз стаяў недзе каля сарака.
    Але вось дзьверы шчоўкнулі, і з “пазіка” вываліўся дзядзька амаль двухсажнёвага росту ў шырачэзным футры з невядомага рудаватага зьвера. Футра гэтае здавалася пудовым. Дзядзька скіраваўся да Юрася.
    — Дзень добры! Начальства вашае дзе?
    — Няма нікога.
    — Як гэта?
    Начальнік з галоўным інжынэрам у Тындзе, Іван Макаравіч — парторг — у Якуцку, а Пеця на аэрадром паехаў сустракаць некага...
    — Разьмінуліся! — незадаволена засьмяяўся прыежджы.— З Іванам Макаравічам у Якуцку, а з Пецем у раёне... Шанцуе нам сёньня!
    — Дык вы з Якуцка?
    — Нас тут, браток, цэлая армія! Камсамольская брыгада па культабслугоўваньні БАМа: артысты, музыканты, пісьменьнікі. Я, між іншым, газэтчык. Дзясьнінскі! — ён нечакана паціснуў руку Юрасю, а той не пасьпеў зразумець, што з ім знаёмяцца, і свайго прозьвішча не сказаў.— Выконваю абавязкі “брыгадзіра”.
    — Дык чаго ж мы стаім? — усхваляваўся Юрась. — Хутчэй у клюб! Вы ж, відаць, перамерзьлі ўсе.
    — А ты хто, браток?
    — Я? Я шафёр. “БелАЗ” ганяю... Ну і клюбам загадваю. На грамадзкіх пачатках. Пакуль загадчыка не прыслалі...
    — Ну што ж... Вылязайма, сьнегавікі!
    З аўтобуса пасыпаліся няўклюдныя цёпла апранутыя людзі. Юрась пабег у клюб. Ірвануў дзьверы, замёр на парозе: здаецца, усё было ў парадку, хлопцы, што начавалі тут сёньня, раскладушкі склалі і сьмецьця не пакінулі. Юрась з палёгкай адступіў убок, каб даць дарогу гасьцям. Жанчыны — іх было дзьве — адразу кінуліся да батарэі, здымаючы рукавічкі. Мужчыны стоўпіліся ў праходзе, замінаючы адзін аднаму.
    — Вось такі наш клюб, — сарамліва ўсьміхнуўся Юрась. — Канечне, часовы...
    — Сцэна, сцэна! Якая тут сцэна? — са стоенай трывогай падаўся наперад хударлявы юнак.
    Юрась тузануў шнур, заслона пайшла ў бакі. З горкім сьмяшком юнак разьвёў рукі.
    — А раяль ёсьць? — падала голас адна з жанчын.
    — Раяль будзе! Ужо ў дарозе.
    — Калі будзе?
    — Яшчэ да вясны будзе. Прыежджыя дружна засьмяяліся.
    — Давядзецца табе, Зоя, чакаць вясны! — густым басам прамовіў плячысты дзяцюк.
    — А сам як працаваць будзеш?
    — Я — пад баян... Віця дарма з намі едзе, ці што? Як, Віця, уладзіш?
    — Паспрабую,— ціха адказаў Віця. Гэта быў зусім яшчэ хлопчык гадоў шаснаццаці.
    — Сябры мае, сябры! — узьняў голас Дзясьнінскі. — Не разумею: ці ж мы не ведалі, куды едзем?.. Друг загадчык, як цябе завуць?
    — Юры.
    — Аўдыторыю арганізаваць зможаш?
    — Людзей сабраць?
    — Мы павінны сёньня яшчэ ў Гальцовай выступіць. Хутчэй трэба.
    — Гадзіну дасьцё?
    — Дамо.
    — Тады аўдыторыя будзе.
    — Мо аўтобус возьмеш? Фелікс!
    — У мяне свой ёсьць.
    “БелАЗ” сьцішана вуркатаў маторам — на такім марозе спыняць матор нельга, не завядзеш потым. Уласна кажучы, да клюба Юрасю паўгадзіны таму назад было зусім не па дарозе. Ён вёз да насыпу пясок, а ў клюб заехаў для таго, каб праверыць, ці паправілі электрашчыт. Пэўна, хлопцы, чакаючы пясок, даўно лаюць яго. Але што там пясок, калі такія госьці!
    У вочы Юрасю кінулася незнаёмая дзявочая постаць. Дзяўчына была, несумненна, з тых, прыежджых, бо ў пасёлку сваім Юрась яе ніколі не бачыў. Яна стаяла непадалёк ад аўтобуса, нібыта як выйшла з яго, зрабіла пару крокаў, ды так і застыла на ўзгорку, глядзела ў даліну Самародка. “Чаго яна? Мо адстала ад сваіх і не ведае, куды ісьці?” — падумаў Юрась.
    — А вы чаму не ідзяце ў клюб? — спытаў ён, падыходзячы.— Сьцюдзёна ж!
    Яна павярнула да Юрася круглы выразны твар, атулены белай пуховай хусткай. І прыжмурыла чорныя вочы.
    — Вам сьцюдзёна? А мне не. Ці ж гэта мароз для якуткі? Яна памаўчала.
    — Ну і ну! Праехаць сто дваццаць кілямэтраў і нічога не ўбачыць. Так хочацца бачыць! Хукаеш, хукаеш на акно, а яно яшчэ болей сьлепне. Дык гэта і ёсьць сапраўдная БАМ?
    — Не. Сапраўдны БАМ у Тындзе. А тут БАМ малы.
    — А чаму “малы”? Чаму не “малая”? БАМ жа — магістраль. Юрась зьбянтэжана пачухаў шчаку. А ён яшчэ, пачуўшы “сапраўдная БАМ”, падумаў, што дзяўчына слаба гаворыць па-руску!
    — Усе так кажуць. Ну і я.
    — А што вы тут будуеце? Пакажыце!
    — Тут будзе разьезд: месца такое, дзе могуць разьмінуцца сустрэчныя цягнікі. БАМ спачатку будзе аднакалейны, разумееце?
    — Разумею.
    — Чыгунка пойдзе ўздоўж ручая, у гарыстай мясцовасьці заўжды так робіцца... Ручай бачыце? Ён, канечне, сьнегам засыпаны, але ўгадаць можна.
    — Як прыгожа... І гэтыя сопкі ў сьнезе, і пасёлачак ваш... А чаму ён Самародкам завецца?
    — Дык жа ручай — Самародак!
    Юрасю не хацелася кранацца з месца, але час падганяў.
    — Прабачце... Пясок! Насып даўно чакае. Ды і хлопцам сказаць, каб на канцэрт сьпяшаліся.
    — Думаеце, пойдуць?
    — Пабягуць!
    Даючы газ, Юрась падумаў раптам, што недзе бачыў гэты дзікаваты, выразна акрэсьлены твар. Але дзе? “Што там варажыць, — усьміхнуўся ён, — пэўна, у якой-небудзь газэце”. “Як прыгожа, — успомніў ён нядаўнія словы. — І сопкі ў сьнезе, і пасёлачак ваш...” Так шэсьць месяцаў назад сказаў сам сабе і Юрась, калі ўпершыню апынуўся на беразе Самародка. Толькі і сьнегу тады не было, і пасёлка... А ўсё адно перахапіла дыханьне, калі стаў на строме і глянуў уніз, у блакітны туман распадка...
    Праз гадзіну вярнуўшыся да клюба, Юрась побач з аўтобусам убачыў “газік”: з раёна прыехаў Пятро Лукашоў. У Юрася адлягло ад сэрца. У рэшце рэшт ён быў звычайны вадзіцель “БелАЗа”, а трэба ж і пагаварыць з такімі шаноўнымі людзьмі, і паклапаціцца пра іх. Юрась пабег ў сталоўку. Там была адна Таня: усе астатнія дзяўчаты кінуліся ў клюб і нават сталоўку замкнулі разам з Таняй, не заўважыўшы яе за катламі. Цяпер яна няшчаснымі вачамі глядзела праз адчыненую фортку, прымерваючыся да яе.
    — Тацянка, любая, не вылазь! — узмаліўся Юрась.
    — Ага, усе на канцэрт, а я тут сядзі...
    — Згатуй артыстам што-небудзь.
    — Каб жа я кухарам была!
    — Няўжо дасі людзям памерці?
    — А яны што, паміраюць?
    — Паміраюць.
    І Юрась ірвануў да клюба, цьвёрда ўпэўнены, што пасьля такога страшнага слова добрая душа Тацянка спагадае.
    У клюбе ўжо весела гуло амаль усё насельніцтва пасёлка. Юрась прасьлізнуў за паркалёвую заслону. Сапраўды, Пятро Лукашоў быў там і аб нечым раіўся з “брыгадзірам”. Па сцэне ўзад-уперад шыбаваў барадаты мужчына ў чорных акулярах. Гэта, відаць, быў паэт, бо бубніў пад нос вершы. У куце схіліўся галавой да бліскучых гузікаў баяніст. Тут жа, шырока расставіўшы ногі і падабраўшы жывот, спрабаваў голас дзяцюк, што ўразіў Юрася незвычайным басам. Астатнія згрупаваліся ў невялічкім закутку ўзбоч сцэны. Адтуль чуліся нязграбныя жарты і нэрвовы сьмех, дзяўчаты аглядалі прычоскі ў кішанёвым люстэрку. Усё было як перад звычайным самадзейным канцэртам, і гэта зьдзівіла Юрася: чаго хвалявацца тут, перад рабочым людам, прафэсійным артыстам?
    Госьці большай часткай былі якуты. Юрась не надта разьбіраўся ў тварах, і некаторыя артысты здаваліся яму жыхарамі іншай плянэты. Зрэшты, хутка ён увогуле перастаў думаць аб гэтым і проста з цікавасьцю сачыў за кавалачкам жыцьця людзей, такіх звычайных і незвычайных, такіх далёкіх яшчэ ўчора.
    Нечакана яму падумалася: а дзе ж яна? Дзе тая, чый твар здаўся яму чамусьці знаёмым? Яе не было. Няўжо не з імі?.. Дзіўны сум агарнуў сэрца, нібы Юрась страціў нешта сьветлае-сьветлае, чаго ўжо ніколі не знойдзеш.
    Нехта крануў яго за плячо. Юрась пасьпешліва павярнуўся.
    Юнак быў апрануты ў футравы паўночны ўбор, аздоблены рознакалёрным бісэрам, але Юрась адразу пазнаў яго: гэта ён так трагічна разьвёў рукі, пабачыўшы сцэну. У ягоных руках паблісквала чорная скрыначка.
    — Як бы мне свой аркестар у разэтку сунуць? Батарэі зусім садзяцца.
    — А дзе ж вілка?
— Вілка са шнуром дома засталася.
    — А што за марка?
    — “Соні”. З Якагамы прывёз.
    — Падумаем...
    — Падумай, калі ласка. А то ў нас ніякай музыкі не будзе. Зусім дохлыя батарэі!
    Разэтка на сцэне была ля акна, якраз у тым закутку, дзе рыхтаваліся да выхаду артысты. Там звычайна стаяла радыёла, калі ў клюбе наладжваліся танцы. Але чым замяніць шнур? Праз усхваляваную і ўжо трошкі знэрваваную доўгім чаканьнем залю Юрась пабег да кладоўкі. Там стаяў яго ўласны магнітафон, айчынны, але падобнай канструкцыі. Кантакты шнура аказаліся велікаватымі для клемаў “Соні”. Тады Юрась адшчыкнуў іх кусачкамі і зачысьціў правады.
    — Знайшоў? — радасна ўсклікнуў артыст.
    — Зараз паглядзім.
    Юрась паставіў магнітафон на акно, далучыў да клемаў аголеныя правады і ўтапіў вілку ў разэтку. Тут толькі ён апамятаўся, што не спытаў гаспадара, на якое напружаньне разьлічана яго заморская тэхніка. Рукі яго пабялелі. Але ні дыму, ні полымя з-пад шыкоўнага корпуса не паказалася.
    — Працуе, — усьцешыўся артыст. — Значыць, так: калі нас аб’явяць, а я стану туды і дам знак, ты націсьнеш вось гэты клявіш, а як скончым — націсьнеш гэты. Дамовіліся?
    — Дамовіліся,— адказаў Юрась і прыхіліўся да акна, каб не замінаць артыстам. І тут ён убачыў яе. Яна стаяла ў самым куце, склаўшы на грудзях рукі, і ўся яна была апранута ў нешта такое празрыстае, што Юрасю стала няёмка быць так блізка да яе, і ён адвёў вочы. Тут заслона пайшла ўбакі, па зале пракаціўся вал воплескаў, а на сярэдзіну сцэны выйшаў Дзясьнінскі, запрашаючы ўсіх сваіх да сябе — для знаёмства з гледачамі. Яна не кранулася з месца.
    — А вы...— пачаў Юрась, але дзяўчына апярэдзіла яго:
    — Я — пасьля, мне нельга...
    — Чаму? — не ўтрымаўся Юрась.
    — Побач з усімі... такімі высокімі...
    Болей яна не дадала нічога — маўляў, разумей, калі зразумееш, і Юрась болей яе не пытаў. Ён паспрабаваў паставіць яе каля асілка Дзясьнінскага, здаравяка-баса, апранутых па-зімняму, сапраўды, яна, такая дробненькая, у сваім бязважкім уборы нават каля піяністкі і сьпявачкі выглядала б сьмешна. Ёй, можа, пасавала б стаяць побач толькі з гаспадаром магнітафона, але і той не выйшаў на прасцэніюм, а схаваўся за заслону па той бок сцэны.
    І тут у яго зьявілася пачуцьцё, што між гэтымі людзьмі існуе несумненнае адзінства. Юрасю было цяжка выказаць сваё адчуваньне, шчыра кажучы, яму проста не хапіла б слоў, каб выказаць яго, але адно слова, дагэтуль чужое і малазразумелае, само сабой выплыла са сховішчаў памяці і азарыла дзень новым сьвятлом. Гэтае слова было “грацыя”. Непаўторная, непадробная грацыя чаканьня — вось што яднала іх.
    Тут Юрась агледзеў, што ў яго калянеюць рукі: ад акна дзьмула. Дзьмула так, што халодны струмень лізаў цела праз пінжак і сьвітэр. Як жа нясьцерпна, відаць, было той, што стаяла тут жа ў матыльковым канцэртным уборы! Сорам і злосьць ахапілі Юрася. Ён успомніў, як увосень зьбіраўся замяніць пабітую шыбу, а потым махнуў рукой: ат, лухта, шчыліна на трэцяй раме...
    — Прабачце, — гледзячы ўбок, сказаў ён, — мне на падаконьніку сёе-тое трэба. Адыдзіцеся крышачку, калі ласка...
    Яна ступіла крок ад сьцяны. Цяпер, калі яна пазбавілася адзінага прыкрыцьця, ёй стала яшчэ халадней, але гэта было нічога, бо Юрась, пашукаўшы для выгляду нешта на падаконьніку, стаў сьпіной да акна і загарадзіў яго. У дадатак ён засунуў рукі ў кішэні пінжака, распасьцёр крысьсе накшталт крылаў і замёр. Прайшло некалькі хвілін... Раптам дзяўчына павярнулася да Юрася і бліснула здагадлівай усьмешкай. Юрась апусьціў вочы.
    Ён стаяў і стаяў побач са сцэнай, а што адбывалася на ёй, амаль што не бачыў і не чуў. У яго былі два клопаты: не прапусьціць скразьняк і не правароніць момант, калі трэба націснуць клявіш.
    — Па-дэ-дэ з якуцкага нацыянальнага балета “Чароўны камень”. Выконваюць ляўрэаты міжнароднага конкурсу маладых выканаўцаў Надзея Іванова і Барыс Каінчын!
    Юнак з супрацьлеглага боку сцэны запытальна глянуў на Юрася. Юрась дрыжачымі пальцамі ўваткнуў вілку, зашчаміў аголеныя канцы у клемах магнітафона і ўпіўся вачамі ў артыста. Тут жа краем зроку ён убачыў, што тая, каго хвіліну назад ён так старанна засланяў, ступіла на сцэну. І зразумеў: болей яе засланяць не трэба. Каінчын кіўнуў галавой, Юрась націснуў клявіш. Па-дэ-дэ пачалося.
    Нельга сказаць, каб Юрась ніколі не бачыў балета. Не толькі па тэлевізары: давялося трапіць нават у Вялікі тэатар, калі перасаджваліся у Маскве з цягніка на цягнік па дарозе на БАМ. Ініцыятарам таго “культпаходу” быў Пецька Лукашоў, ён жа здабыў недзе білеты і сам пачаў нэрвавацца, паглядваючы на гадзіньнік яшчэ ў другой дзеі: “Спозьнімся, чэснае слова, каб мне з гэтага месца не ўстаць”. Юрась жа быў гатовы даганяць цягнік па шпалах, толькі б дагледзець да канца. Дзень той стаў адным з самых сьвяточных у жыцьці Юрася, і выходзячы з тэатра, ён даў сабе слова, што, вяртаючыся дадому, абавязкова зноў праб’ецца ў Вялікі — хай сабе і без нецярплівага Пецькі... Ён і марыць не мог, каб высокае мастацтва само прыйшло да яго ў таежныя нетры. Там, у Вялікім, славутыя артысты здаваліся такімі ж недаступнымі, як і на экране тэлевізара; уласна кажучы, гэта і быў той самы тэлевізар, толькі павялічаны ў шмат разоў; тут жа яны нібыта сышлі з экрана, яны былі жывыя, іх можна было ненаўмысна пакратаць; Юрась размаўляў з імі, нават абоім нечым памог... Тут, на адлегласьці некалькіх мэтраў, яны сталі нібыта сваімі, і Юрась перажываў за іх як за блізкіх людзей. Скачок — і рука юнака ўрэзалася ў вушак сцэны, падтрымка — і рука дзяўчыны даткнулася столі... Вялікая агністая птушка білася ў цеснай клетцы, ранячы крылы, і Юрась хацеў бы даць ёй волю, але не мог...
    Абед атрымаўся на славу — хутчэй за ўсё, менавіта таму, што быў позьнім. Таня, не мудруючы, насмажыла кіляграмы са два каўбасы і адварыла макароны. Згаладнелыя госьці наваліліся на няхітрую страву.
    — Слаўна! Ах, як слаўна! — салаўём заліваўся Пеця.— Не ўяўляеце нават, што вы нарабілі. На тыдзень размоў і на ўсё жыцьцё ўспамінаў! Абсалютны посьпех!
    — Посьпех трэба было б замачыць, — падміргнуў барадаты паэт.
    — Шкада, не маем. Сухі закон!
    — Мы пра ваш закон ведаем, — засьмяяўся Дзясьнінскі. — Але, даруй, такая дарога — і ўвесь час на марозе. Прыйшлося прадугледзець!
    На сярэдзіну стала аднекуль выехала пляшка.
    — Юрась, — шапнуў Лукашоў, — крышталь — жыва!
    Юрась пайшоў да кухні. Там завіхалася Таня.
    — Юрась, чаго ты так глядзіш на гэту балерыну?
    Юрась замёр з працягнутай да шклянак рукой.
    — Сам не ведаю... Гляджу, кажаш?
    — Глядзіш. Ды так, што ўсе бачаць.
    — Гэта так... Не зважай. Дзякуй, што сказала.
    Стараючыся абмінаць вокам балерыну, ён паставіў шклянкі — перад кожным госьцем.
    — Сябры,— пачаў Дзясьнінскі. — Давайце задумаемся на момант: як усё ж такі выдатна быць першапраходцам! Уявіце сабе: пройдзе некалькі год, па рэйках паімчаць цягнікі, а тайга, якую карчавалі, высякалі, дратавалі, зноў пасунецца сьцяной да чыгункі, раўнуючы чалавечыя сьляды. Але сьляды гэтыя застануцца!
    — Пачатак яго новага нарыса, — ляпнуў паэт, выклікаўшы рогат.
    — Ат, д’ябал, не дае высокага слова сказаць. Табе б не вершы складаць, а байкі!
    — А за што тост?
    — Як за што? За першапраходцаў! Шклянкі дружна зазьвінелі.
    Юрась, памарудзіўшы, выпіў палову таго, што было наліта.
    — Ну, як вам жывецца, працуецца?
    — Працуем ударна,— звыкла адказаў Лукашоў. — На два месяцы плян абганяем.
    — Ого! Дык вы ж проста героі. А з якіх мясьцін вашы хлопцы? — журналісцкі апэтыт Дзясьнінскага разгараўся. — Я чуў, тут працуе беларускі атрад?
    — Ёсьць беларусы, ёсьць і іншыя.
    — А ты сам?
    — Мы з Юрасём з аднае вёскі, — засьмяяўся Пецька. — Толькі я інстытут скончыў, а ён з арміі.
    — А дзе ваша вёска?
    — На Магілёўшчыне, ля самай мяжы з Расіяй. Да дзяўчат у суседнюю рэспубліку ходзім.
    — Як шкада, што часу мала ў нас: выступленьне ў Гальцовай.
    — А колькі кілямэтраў да Гальцовай? Як туды ехаць?
    Усе аслупянела павярнуліся да “зайчыка”. Ён і тут сядзеў у дублёнцы.
    — Ты што, Фелікс?
    — Першы раз па гэтай дарозе еду.
    — Вось табе маеш!
    — Спытаем сустрэчных.
    — Каго там спытаеш! Зьмяркаецца ўжо.
    — Нічога, таварышы! — узвысіў голас Лукашоў. — Мы вам дапаможам. Юрась, ты вольны зараз?
    — Нібыта вольны.
    — Юрась Гальцовую з заплюшчанымі вачамі знойдзе. Ён і пакажа дарогу. Паедзе на сваім самазвале, а вы за ім. Толькі не адставайце: Юрась — вадзіцель хвацкі!
    — Выдатна! — запляскаў у ладкі “брыгадзір”. — Проста і надзейна. Ну што, Юра, наперад?
    Юрась адмоўна пакруціў галавой.
    — Чаму?
    — Нельга.— Юрась са злосьцю адштурхнуў шклянку з недапітай гарэлкай.
    — Ды ты што! З-за такой драбязы?
    — Профіль складаны. Туман.
    — Ну, фармаліст! Ну, баязьлівец! — сярдзіта кінуў Пецька. — А яшчэ салдат!
    — За руль не сяду. Юрась памаўчаў.
    — Калі трэба — разам паеду.
    — А назад як? А? Галава!
    — Адтуль да нас таксама машыны ходзяць.
    — Прынята! — умяшаўся Дзясьнінскі. — Усё правільна. А калі для Юры транспарту не знойдзецца — што ж: заўтра рана паедзем з Гальцовай назад і даставім вашага фармаліста.
    Ён паляпаў Юрася па плячы:
    — Цудоўны ты хлопец, Юра!
    — У нас на БАМе і лепшыя ёсьць, — прабурчэў Лукашоў. А Юрась сядзеў тварам да Фелікса, прытуліўшыся бокам да цёплага капота. Цьвёрда помнячы Тацянчыны словы, ён стараўся не паварочваць галаву ўлева, бо там, за ўваходнымі прыступкамі, у паўзмроку сьвяцілася пуховая белая хустка. Балерына сядзела адна, на яе нязручным сядзеньні, агароджаным парэнчай, больш ніхто б і не зьмясьціўся. І Юрасю чамусьці было прыемна, што яна адна.
    Час ад часу Юрась падказваў вадзіцелю, куды ехаць. Сьвятло фараў упіралася ў густы студзеньскі туман. Песьні ў “пазіку” не змаўкалі. Здаецца, ужо і бас Ігната падтрымаў агульны хор.
    — Цішэй гані, — крыкнуў ён Феліксу.
    — І так паўзём, як чарапахі!
    — Блізка ўжо.
    Аднекуль зблізку вымкнуў сілуэт цягача. Скрыгатнулі тармазы, але аўтобус толькі замарудзіў ход. На шчасьце, цягач не пасьпеў узьехаць на дарогу.
    — Я ж казаў, цішэй! Што ў цябе з тармазамі? Перапалоханы шафёр спыніў аўтобус.
    — Здаецца, усё было ў парадку...
    — Даставім пасажыраў, а потым паглядзім.
    Праз туман дзесяткам вясёлых агеньчыкаў бліснула Гальцовая. Гэта быў ужо ладны пасёлак, бо пачынаўся ён раней за Самародак, ды і будаваўся тут не разьезд, а станцыя. Тут меўся і добры дом культуры, і магазын, і бальніца, і — галоўнае — вялікі цёплы гараж з майстэрнямі.
    — Прыехалі, таварышы! Шчасьліва вам!
    — А ты што ж? — спытаўся, падыходзячы, Дзясьнінскі. — Будзеш машыну шукаць ці з намі?
    — Папытаюся ў гаражы.
    — Не гаруй, калі не ўдасца. Ложак у гасьцініцы табе забіты.
    ...У гаражы, акрамя вартаўніка, нікога не было. На шчасьце, знайшлася і стаянка для аўтобуса, і патрэбны струмант.
    — Ты даўно з аўташколы? — спытаўся Юрась, падсьцілаючы брызэнт.
    — Два тыдні працую.
    — Як жа ты ўзяўся за такі рэйс? Хоць разумееш, за што адказваеш?
    — Загадалі — і ўзяўся.
    — Няўжо акрамя цябе, не знайшлося нікога?
    — Уяві сабе, не знайшлося! — нечакана ўскіпеў Фелікс. — Ты што мяне пясочыш? Зьбеглі на БАМ вашы шафёры АЯМа. У каго кваліфікацыя болей-меней — зьбеглі. Колькі плоцяць вам, а?
    — Ну-ну, загрымеў-пакаціўся! — вінавата пацішыў голас Юрась. — Я таму кажу, што сам шафёр і бачыў сёе-тое ў дарозе сёньня... Глядзі ж заўтра, — папярэдзіў ён. — Каб ніякага ліхацтва! Ты ж, можна сказаць, цэлы тэатар вязеш.
    Яны ледзь пасьпелі павячэраць у сталоўцы, што была тут жа, пры гаражы. Месцы ў доме шафёра былі, але давалі іх толькі па пуцявых лістах. Фелікс уладкаваўся, а Юрась застаўся з носам. Прыйшлося ісьці ў гасьцініцу, хаця Юрасю надта ж не хацелася турбаваць людзей, з якімі разьвітаўся. Але і шукаць спадарожны транспарт ужо не мела сэнсу.
    Да гасьцініцы, завіслай над крутым пагоркам, вяла шырокая лесьвіца з мноствам прыступак. Праектаваў гасьцініцу, відаць, чалавек з вялікай фантазіяй, бо яна нагадвала чыгуначны састаў. Два “вагоны” былі яшчэ не дабудаваны, але вокны “лякаматыву” сьвяціліся зыркім сьвятлом.
    Унутры будынак аказаўся таксама недабудаваны. Толькі частка падлогі была абабіта лінолеумам. У калідоры стаялі рулёны шпалераў. Калідор прывёў Юрася ў прасторны хол.
    — Ну, ці не казаў я, што ў нашага Юры ёсьць галава на плячах? — усклікнуў Дзясьнінскі, устаючы з нефарбаванага ўслона. — А Надзя баялася, што ты пехатой на Самародак пойдзеш.
    — Якая Надзя?
    — Ляўрэатка наша. Шкада, што яна цябе не бачыць. Сьпяць дзяўчаты. Стаміліся. А мы адпачываем ля каміна... Гучыць?
    Сапраўды, палову сьцяны ў холе займала цаглянае збудаваньне з шырокім вусьцем унізе.
    — Падумаць толькі, — загаварыў артыст балета, — які шлях за адзін дзень! На таксі, самалёце, аўтобусе... Ад сталіцы савецкай рэспублікі да англійскага сярэднявечча!
    — За гэтае сярэднявечча былы начальнік будаўніча-мантажнага поезда на Гальцовай вымову адхапіў,— зарагатаў Дзясьнінскі.
    — А дарэчы, чаму яно не гарыць?
    — Дроў няма.
    — Я бачыў дровы за ганкам, — сказаў Юрась. — Зараз прынясу.
    — Пазнавата.
    — Гэта нядоўга!
    Юрась выскачыў на ганак і пачаў браць дровы. Скрыпнулі дзьверы.
    — Дзе яны? Аднаго ж бярэмя, відаць, мала будзе.
    Гэта быў Каінчын. Выйшаў ён як стаяў у холе — нават шапкі не ўзяў.
    — Навошта? Я б яшчэ раз зьбегаў.
    — Надта ж цікава, як тыя фэадалы грэліся...
    Сырыя дровы, не абтрэсеныя як сьлед ад сьнегу, шыпелі, але гарэць не сьпяшаліся.
    — Цягі няма! — пазяхнуў Дзясьнінскі. — Тыпова фармальны камін. Тут і гадовай падшыўкі майго лістка не хопіць. Пайшлі, хлопцы, спаць!
    — Надта ж цікава...
    — У тваім пакоі, Барыс, здаецца, два ложкі?
    — Тры.
    — То дай прытулак Юру. Дабранач!
    І Юрась з Каінчыным засталіся ўдвух.
    — Змарыла асілка, — прамовіў артыст. — Нацярпеўся за дзень. Усім хапіла, а яму, як “брыгадзіру”, найболей. З самай раніцы. Спачатку Зоя і Эма спазьніліся на рэгістрацыю... У самалёце ўзялі чужыя рэчы і пакінулі свае. Зноў клопат. У раёне аўтобус далі са спазьненьнем... А чалавек толькі што з апэрацыйнага стала.
    — А я думаў: плечы шырокія, гэты ўсё зьнясе.
    — У кожнага свае болькі.
    Юрась і сам не ведаў, навошта яму агонь у каміне, але чамусьці вельмі хацелася яго запаліць. Ён сяк і так раскладваў дровы, настругаў складанчыкам лучынак. Нічога не выходзіла.
    — Глядзі, мы ж засланку не выцяглі, — паказаў Барыс. Праз хвіліну ў цагляным жарале гуло полымя.
    Каінчын выключыў электрычнасьць і пасунуў услон бліжэй да каміна. Галавешкі стралялі. Дрыготкі агонь асьвятляў зьнізу твары хлопцаў. Абодва маўчалі. Юрась не мог загаварыць першы і цярпліва чакаў, пакуль артыст не перадумае сваю невядомую думу.
    — Які ўсё-такі цуд — жывы агонь,— сказаў нарэшце той. — Мы, гарадзкія людзі, прыручылі яго, як дзікага зьвера, загналі ў электрычныя лямпы, у цяпляльныя трубы... Так, канечне, бясьпечней. Бо жывы агонь і ўкусіць можа. Затое які ён прыгожы! Гэта ведае толькі той, хто сядзеў ля вогнішча праз усю ноч у гарах або ў стэпе...
    Ён працягнуў да агню моцныя зграбныя рукі.
    — Як цудоўна сёньня выконвалі вы па-дэ-дэ!
    Артыст павярнуўся да Юрася ўсім целам.
    — Спадабалася?
    — Вельмі.
    — Мы з Надзяй восем год разам. Яшчэ з вучылішча. Я нават за ёй у Якуцію паехаў.
    — А вы не якут?
    — Я алтаец — чуў пра такіх людзей?
    — Вы з Надзяй — заўсёды разам?
    Каінчын паварушыў вугольле качаргой.
    — Ехаў у Якуцк — спадзяваўся... Не атрымалася. Надзя за штурмана выйшла. Адкуль ён узяўся... Ды не пашчасьціла. Самалётная катастрофа, разумееш...
    — І як жа цяпер?
    — Што ж цяпер. Я жанаты, у мяне хлопчык. А ў Надзі дачка. Хваравітая дзяўчынка... Зараз у бальніцы якраз. Не шанцуе Надзі.
    — Як жа яна — танцуе, сьмяецца, ды так сьмяецца?
    — Ніколі не паверу, што такая ўсьмешка можа быць аўтаматычнай. Яна ад сэрца!
    — Магчыма. Калі гаворка пра Надзю — тут усё магчыма. Надзя, ці ведаеш, гэта ўнікальны выпадак у мастацтве. Канечне, шмат балерын, у якіх і тэхніка на грані фантастыкі, і чуцьцё музыкі, рытму вышэйшае... Калі яна пойдзе са сцэны, я таксама ні хвіліны не затрымаюся. Толькі так!
    Ён абняў Юрася за плечы.
    — Шкада мне, што ты паглядзеў адно па-дэ-дэ, ды і тое не цалкам. Прыяжджай як-небудзь, я цябе на “Чароўны камень” без білета правяду!
*
    Назаўтра мароз памякчэў, узьняўся лёгкі, не калючы ветрык, і туман разышоўся. Над Гальцовай зазьзяла прыцярушанае шэраньню сонца.
    “Сёньня а шостай гадзіне раніцы, — вяшчаў голас з Барысавага магнітафона, які ў дадатак аказаўся і транзыстарам, — тэмпэратура паветра была: у Верхаянску — пяцьдзесят тры, у Жыганску — пяцьдзесят, у Чурапчы, Пакроўску і Намцах — сорак восем... У Якуцку а шостай гадзіне пяцьдзесят адзін градус ніжэй нуля. Днём чакаецца далейшае паніжэньне тэмпэратуры да пяцідзесяці трох — пяцідзесяці пяці градусаў, вецер слабы, туман. Для будаўнікоў БАМа. А шостай гадзіне раніцы тэмпэратура паветра была: у Чульмане дваццаць восем, у Нерунгры дваццаць шэсьць, у Беркакіце і Самародку дваццаць два. Днём далейшае павышэньне тэмпэратуры, вецер — пяць-сем мэтраў у сэкунду, бачнасьць — адзін кілямэтар”.
    — Ну, каму лепш: нам ці тым, хто нас ехаць адгаворваў? — пераможна задраў чуб Дзясьнінскі.
    — А чаму пра Гальцовую нічога не сказалі? — ціха спытала Надзя.
    — Гальцовая — гэта ўжо не Якуція, — гэтак жа ціха адказаў Юрась, але яго пачулі.
    — Го! Дык мы, выходзіць, парушальнікі? Учора ў тумане перайшлі мяжу і нават самі не заўважылі! — азваўся паэт.
    — Сядайма, сябры!
    Юрась заняў сваё ранейшае месца і там жа, дзе ўчора — праз уваходныя прыступкі — села Надзя.
    — Ну, сёньня нагляджуся, — летуценна прамовіла яна.
    А глядзець было на што. Дарога стужкай вілася паміж асьнежаных гальцоў. Іншы раз, здавалася, яна гатова была кінуцца ў белую бездань, але, напалоханая, крута брала ўбок. На вяршынях сопак дрэў было мала, але чым ніжэй па схілах, тым гусьцей падсіньвала тайга сыпучую бель сьнягоў.
    — Няўжо ўчора мы тут ехалі? — звузіўшы вочы, сказала Надзя.— Як не зваліліся!
    Нас вяла надзейная рука першапраходца, — узьнёсла прамовіў газэтчык.
    — Я ж казаў, што профіль складаны, — сумеўся Юрась.
    — Глядзіце: слуп! Пагранічны!
    На велізарным шчыце праз шэрань чырванелі літары: “Якуцкая АССР. Гор. Нерунгры”.
    — Давайце здымемся на памяць, — узмаліўся Каінчын.
    — А што, твой магнітафон яшчэ і фатаграфуе?!
    — Не. Толькі праяўляе.
    Аўтобус спыніўся. Усе пабеглі да слупа. Каінчын павярнуўся да Юрася:
    — Будзь сябрам, націсьні затвор! Звычайная бяда фатографа: ніколі не маеш уласнага здымка. А потым я цябе.
    — Націскай табе ды націскай, — усьміхнуўся Юрась.
    — Без жартаў здыму. Плёнкі хопіць!
    Ён сунуў у рукі Юрасю “Зэніт” і пабег да астатніх. Каб навесьці на рэзкасьць, спатрэбілася зьняць рукавіцы. Уздоўж дарогі дзьмуў мацнаваты вецер. Пальцы адразу залубянелі. Юрась некалькі разоў шчоўкнуў затворам і махнуў рукой:
    — Гатова!
    Тым, каго ён фатаграфаваў, відаць, было яшчэ халадней, бо некаторыя нават падскоквалі. Пачуўшы Юрасёва слова, яны прыпусьцілі былі да аўтобуса, але Каінчын замахаў рукамі:
    — Стойце, стойце! Гэта нячэсна. Абавязкова трэба зьняць з Юрам! Хутчэй, Юра, сюды!
    — А чаму Фелікс не ідзе? — як звычайна, нягучна сказала Надзя.
    — Фелікс, сюды! Чаго стаіш?
    — Ахвоты няма! — вяла прамовіў шафёр. Ён панура глядзеў сабе пад ногі.
    Нарэшце ўсе палезьлі  ў “пазік”, Юрась устрывожана падышоў да шафёра і зірнуў яму ў вочы:
    — Што з табой?
    — Нічога.
    — Я ж бачу.
    — Што бачыш?
    — Страшна стала?
    — Не ліпні.
    — Ты ж учора ехаў тут і нават газу даваў... Чаго баісься?
    — Я ж не бачыў тады!
    Шафёр тыцнуў кулаком у прастору.
    — Ну і што? Матор спраўны, тармазы падцягнулі. Машына лёгкая, галалёду няма. Я з гружаным “БелАЗам” колькі матляўся тут.
    — Лёгка табе казаць!
    — Тут і дарогі такой кілямэтраў дзесяць засталося. А там хоць бокам каціся. Вядзі памалу, і, галоўнае, больш працуй рулём, чым тармазамі...
    — Адкасьніся ты са сваімі павучаньнямі!
    — Эх, каб я хоць раз на тваім “пазіку”...
    Але Фелікс яго ўжо не слухаў. Ён бразнуў дзьверцамі і адразу даў газ. Юрась ледзь пасьпеў ускочыць у аўтобус.
    — Аб чым гутарка? — спытаў Дзясьнінскі.
    — Так, прафэсійнае пытаньне, — неахвотна адказаў Юрась.
    Відаць, размова падзейнічала, бо далей Фелікс павёў аўтобус спакойна і плаўна, без дарэмных рыўкоў і тармажэньняў. І Юрась заспакоіўся. Ды і чаго было хвалявацца? Учора ж прайшлі — у такім тумане!
    Яшчэ дзесятак кілямэтраў — і Самародак, і ён назаўсёды расстанецца з гэтымі цікавымі людзьмі. Калі яшчэ ўдасца ўбачыць іх, ды і ці ўдасца?.. Ён павярнуўся тварам да салёна і яшчэ раз акінуў позіркам кожнага, каб лепей запомніць. Без усялякай сарамяжнасьці глянуў проста ў твар Надзі — яна таксама пазірнула на яго з нямым запытаньнем. Аб чым думала яна ў тую хвіліну? Аб хворай дачцы ці нябожчыку-мужу? Ці пра сьвяточную казку, тую, што тварыла на сцэне кожны дзень і павінна была рабіць яе ўсё болей сьвяточнай?
    Раптам аўтобус пайшоў хутчэй. “Асьмялеў хлопец!” — мільганула думка. Юрась азірнуўся на дарогу, і яго скаланула. Тут было надзвычай паганае месца, паганае, канечне, для навічка — не для вопытнага шафёра. Дарога ішла над стромкім абрывам, а зьлева высілася гара, і дарога спачатку ішла ўніз, а потым ізноў уздымалася ўверх. У самым нізе быў паварот. Едучы з таго ці іншага боку, немагчыма было ўбачыць, што адбываецца за гарой, а круты пакат гнаў і гнаў машыну, аж покуль яна не мінала паварот. Тут любы шафёр супраціўляўся, як мог, нарастаючай хуткасьці, бо ў выпадку чаго адвярнуць было некуды. А Фелікс, замест таго, каб тармазіць, зьехаў на чужы бок дарогі і, здавалася, нават павялічыў хуткасьць.
    — Што ты робіш? Тармазі! Вярніся ў свой рад! — крыкнуў Юрась, але панікёр нічога не чуў. Ён упарта ціснуў аўтобус улева, бо яму было страшна весьці машыну над безданьню.
    І Юрась убачыў, што, уласна кажучы, выратаваньня няма, бо з-за павароту паказаўся аранжавы лыч “КрАЗа”.
    І тады Юрась зрабіў адзінае, на што яшчэ хапала часу.
    — Трымайцеся! Мацней трымайцеся! — крыкнуў ён і, сарваўшыся з сядзеньня, адной рукой сьціснуў вэртыкальную парэнчу, а другой абхапіў Надзю і закрыў яе сабой. Як учора ад ледзянога павеву з акна, так засланіў і зараз, а ад чаго — пра гэта з усёй дакладнасьцю можна было б сказаць толькі тады, калі б не засланіў...
    ...Юрась азірнуўся вакол. Нікога больш не заставалася ні ў аўтобусе, ні каля яго. Аўтобус, як нябожчык, даўно астыў, на палеглых сядзеньнях выступіла шэрань.
    Да Юрася падскочыў вадзіцель “КрАЗа”:
    — Зямляк! Ты ж адзін усё бачыў! Ты бачыў, хто вінаваты?
     — Бачыў.
    — Пачакай гаішнікаў, раскажы, што бачыў.
    — За цябе дарога скажа.
    — А ўсё-ткі! Кабіна цёплая, пачакай!
    — Прабач, братка. На работу пазьнюся. Ды і не магу я тут. Зразумей...
    Перад вачамі паплыў зьбялелы твар Каінчына. На ім не было ніводнай драпінкі, а вочы былі заплюшчаны і не адплюшчваліся ніяк.
    — Прабач. Калі спатрэблюся, запамятай: разьезд Самародак, Юрась Міхнёнак.
    Ён не стаў чакаць спадарожнай машыны. Хутчэй, хутчэй ад праклятага месца! Ныла сьцягно, нага не згіналася, да рэбраў немагчыма было дакрануцца. Малатарняй гула галава. І мроіўся клюб у Самародку, сцэна ў ім і на сцэне, пад самай стольлю — асьляпляльная ўсьмешка Надзеі.
    /Маладосць. № 8. Мінск. 1977. С. 45-58./

                                                                       РЭЦЭНЗІЯ
                  на зборнік апавяданьняў Івана Ласкова “Па-дэ-дэ з “Чароўнага каменя”.
                                              Выд-ва “Мастацкая літаратура”, 208 с.
    Бадзёра і арыгінальна пачынае Іван Ласкоў кнігу апавяданьняў. “Дванаццаць якуцкіх месяцаў. Замест прадмовы” хораша ўводзіць чытача ў экзатычны сьвет жыцца паўночнай народнасьці. Тут і своеасаблівая наравістая якуцкая прырода, і цікавыя звычкі яе насельнікаў, якутаў рускіх, беларусаў. Вока апавядальніка выхоплівае з масы агульнага нечаканыя падрабязнасьці штодзённага бытаваньня якутаў. Аўтар нязьмушана і натуральна робіць адступленьні ў нядаўнюю і даўнюю гісторыю якуцкага народа. Прынамсі, аўтар гэтых радкоў, які ў пэўнай ступені меў дачыненьне да Якуціі і не чужы пэўнага, але, вядома ж, не поўнага ўяўленьня аб месцы свайго нараджэньня, з зацікаўленасьцю знаёміўся з кнігай.
    Увага да жыцьця, быту, гісторыі іншых народаў сьвету ўласьціва беларускай прозе. Матэрыял самой яе быў досыць экзатычным, калі гаварыць аб меры яго эстэтычнага асваеньня,— матэрыял жыцьця, па словах А. М. Горкага, самага забітага народа царскай Расіі. да месца прыгадаць і прыгодніцкія творы Янкі Маўра “У краіне райскай птушкі”, “Амок”, тыя ж “Палескія рабінзоны”, і аповесьць Уладзімера Караткевіча “Чазенія”, і “сыбірскія” нарысы Янкі Сіпакова, каб згадзіцца з думкай, што зварот маладога празаіка Івана Ласкова да новага матэрыялу не патрабуе асаблівага абгрунтаваньня і вытлумачэньня, як гэта робіць аўтар ва ўступным слове. дый тое сказаць, што матэрыял жыцьця ў творах лепшых пісьменьнікаў сьвету заўсёды выглядае новым, арыгінальным, нават тады, калі ўжо не аднойчы асвойваўся літаратурай, бо заўсёды новы, самабытны погляд на яго, кінуты вострым вокам таленавітай асобы. Справа, такім чынам, у таленце.
    Што ж, Іван Ласкоў — чалавек таленавіты. Так гаварыць аб ім дае падставу яго паэтычная творчасьць. Яго кніга прозы таксама паказвае, што мы маем справу з чалавекам безумоўна здольным, літаратурна граматным, начытаным. Гэта заўважаецца хоць бы сабе ў тым, як свабодна абыходзіцца ён з матэрыялам, які я назваў бы небясьпечным для пісьменьніка. Небясьпечным найперш таму, што можа завабіць сваёй зьнешняй нязвыкласьцю, кінуцца ў вочы сваім этнаграфізмам, але не раскрыць свае ўнутраныя сакрэты. Адносіны маладога празаіка да гэтага матэрыялу відавочна “валявыя”, актыўныя: ён не ідзе сьледам за матэрыялам, паддаючыся яго аб’ектыўнай лёгіцы, а, наадварот, падпарадкоўвае яго сваёй ідэйнай схеме, нарыхтаванай “у запас” думцы. На фоне таго, як пішуць некаторыя сучасныя беларускія празаікі, што сапраўды, як казаў А. Твардоўскі, едуць з папушчанымі лейцамі, гэта выглядае нават прывабна. Відавочна, што аўтар шмат думае над тым, як аформіць матэрыял, над сюжэтам і агульным малюнкам мастацкага апавяданьня. Адчуваецца, што ён ведае, чым завершыцца той або іншы яго твор. На жаль, часта адчувае гэта і чытач. Кожны раз у пісьменьніка знаходзіцца свой падыход да зьявы, пра якую ён апавядае: у аснову апавяданьня “Дзень і ноч на беразе мора” пакладзены прынцып супастаўленьня — дзьве гісторыі, дзьве жыцьцёвыя філязофіі, калі можна іх так назваць; перапіска герояў, у якой выяўляецца цэлая асабістая эпоха чалавечага жыцьця, стала сюжэтным грунтам апавяданьня “Зімовыя лісты”, “Ад вытокаў да вусця” рухаецца чытач разам з героем аднайменнага апавяданьня...
    Ёсьць у зборніку творы і больш традыцыйныя. Сюжэтны рух у іх супадае з натуральным рухам жыцьцёвай падзеі, прычына і вынік пастаўлены ў часавую пасьлядоўнасьць. Напрыклад, “Фармаліст”. Гэта апавяданьне ў свой час друкавалася ў часопісе “Маладосьць” пад загалоўкам, які стаў назвай зборніка. Праўда, і тут Ласкоў застаецца самім сабой, арыгіналам і не традыцыяналістам: ён ажыўляе мастацкае апавяданьне тым, што уводзіць “стэнаграму” судовай справы. Аўтар, напэўна, востра адчувае, як зьвязвае крылы яго фантазіі даўняя апавядальная традыцыя беларускай прозы, яе схільнасьць да “прыземленага”, бытавога, пасьлядоўнага, нетаропкага расказу, да паступовага разблытваньня жыцьцёвых “вузлоў”, да лягічнага руху ад зьнешняга да ўнутранага, ад паверхні ў глыбіню. Дарэчы сказаць, што беларускія “традыцыяналісты” ў вобліку рэдакцыі “Маладосці” не прынялі гэтага “наватарства” Ласкова у вобласьці формы і значна скарацілі апавяданьне. Скарацілі па прынцыпу “нажніц” — груба і абыякава, так што цяжка зразумець, што адбылося з героем.
    Што ж, аўтар мае рацыю, калі імкнецца неяк “ажывіць” ход мастацкага апавяданьня, быць арыгінальным. Але арыгінальнасьць яго часта выглядае арыгінальнічаньнем, а фармальная навіна — намаганьнем з яе дапамогай “адолець” супраціўленьне матэрыялу, утаймаваць стыхію чалавечага жыцьця, прайсьці міма ўнутранай глыбіні, складаных калізій.
    Вось напрыклад, апавяданьне, якое я лічу таксама, як і апавяданьне “Фармаліст”, адным з лепшых у зборніку, — “Зімовыя лісты”... Наўрад ці трэба першую кніжку прозы расьцягваць ажно да пятнаццаці аркушаў, лепш замяніць новымі апавяданьнямі свае першыя вопыты, а ў тых, што ўжо ёсьць у зборніку, правесьці працу па скарачэньню, але гэта праца не павінна быць такой, як гэта відаць на прыкладзе апавяданьня “Фармаліст” (часопісны варыянт “Па-дэ-дэ з “Чароўнага каменя”).
    18. 2. 1978 г.
    Міхась Тычына

                                                                      ДАВЕДКА

    Іван Антонавіч Ласкоў нарадзіўся 19 чэрвеня 1941 года ў абласным горадзе Гомель Беларускай ССР ў сям’і рабочага. Бацька, Ласкавы Антон Іванавіч, украінец з Палтаўшчыны, які уцёк адтуль у 1933 годзе ў Гомель, ратуючыся ад галадамору, працаваў на гомельскай цукеркавай фабрыцы “Спартак”, у чэрвені 1941 году пайшоў на фронт і прапаў без зьвестак. Маці, Юлія Апанасаўна, якая нарадзілася ў былой Мінскай губэрні і да вайны працавала тэлеграфісткай у Гомелі, неўзабаве з маленькім дзіцем пераехала да сваякоў ў вёску Беразякі Краснапольскага раёну Магілёўскай вобласьці, дзе працавала у калгасе, памерла ў 1963 годзе. З Беразякоў, у якіх жыў да 1952 года, Ваня Ласкоў дасылаў свае допісы ў піянэрскія газэты, пачаў спрабаваць сябе ў паэзіі. З 1953 года Ласкоў выхоўваўся ў Магілёўскім спэцыяльным дзіцячым доме. Пасьля заканчэньня з залатым мэдалём сярэдняй школы, ён у 1958 годзе паступіў на хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэта, а ў 1966 годзе на аддзяленьне перакладу ў Літаратурны інстытут імя М. Горкага ў Маскве, які скончыў у 1971 годзе з чырвоным дыплёмам. Ад 1971 года па 1978 год працаваў у аддзеле лістоў, потым загадчыкам аддзела рабочай моладзі рэдакцыі газэты “Молодежь Якутии”, старшым рэдактарам аддзела масава-палітычнай літаратуры Якуцкага кніжнага выдавецтва (1972-1977). З 1977 году ён старшы літаратурны рэдактар часопіса “Полярная звезда”; у 1993 г. загадвае аддзелам крытыкі і навукі. Узнагароджаны Ганаровай Граматай Прэзідыуму Вярхоўнага Савета ЯАССР. Сябра СП СССР з 1973 г. Памёр пры загадкавых абставінах 29 чэрвеня 1994 г. у прыгарадзе Якуцка.
    Юстын Ленскі,
    Койданава