пятница, 4 декабря 2015 г.

Күннэй Такааһай. X Міжнародны фэст Мастацтва аповеду ў Варшаве. Койданава. "Кальвіна". 2015.


                                                                           Ykt.Ru
                                                                        ДЗЁНЬНІКІ
                                                                   Күннэй Такааһай
                                                                   Kunney Takaahay
                                X Міжнародны Фэст Мастацтва Аповеду ў Варшаве
                                                    28 лістапада 2015 г., 12:30 3168
                                                            У Варшаве прайшоў
                                           X Міжнародны Фэст Мастацтва Аповеду,
                                                              які ўслаўляў СЛОВА
                                                               Тэма фэсту - ЧАС.
                                                             18-22 лістапада 2015
    Недзе, год назад на IX-ым “Фэсьце Аповеду”, мне пашчасьціла слухаць жывое выкананьне кіргіскага МАНАС, з уступным словам д-ра Людзьвікі Ўлодэк. На наступны дзень, па шчасьлівай выпадковасьці, мне было прапанавана дапамагчы ў якасьці перакладчыка для манасчы на радыё: пераклад з рускай на польскую мову. Тады і паўстала ідэя: прапанаваць арганізатарам запрасіць на наступны фэст аланхасута з Якутыі. Фэст штогод праводзіцца Асацыяцыяй “Grupa Studnia O.” у Варшаве пры падтрымцы Міністэрства Культуры Польшчы і Мэрыі горада Варшавы. Фэст запрашае вядомых казачнікаў розных традыцый і стыляў з розных краін, чым заслужыў павагу і сталую публіку.
     Сумесна з арганізатарамі было вырашана, што на X Міжнародны Фэст Мастацтва Аповеду прыедзе аланхасут Кірыла Ніканавіч Нікіфараў (1938 г. нар.) з Верхневілюйскага ўлусу Якутыі. Кірыла Ніканавіч носьбіт і аўтар вуснай якуцкай апавядальнай традыцыі, казачнік гераічнага эпасу Аланхо, тойуксут, алгысчыт і народны майстар па дрэваапрацоўцы, марафонец - рэкардсмэн Рэспублікі. Зьяўляецца адным з вядомых аланхасутаў Рэспублікі Саха (Якутыя) мае ўласны рэпэртуар эпічных твораў.
    Суладная праца каманды арганізатараў фэсту і маіх блізкіх, дапамаглі пераадолець усе мажлівыя і неймаверныя перашкоды, якія былі злучаны з арганізацыйнымі момантамі гэтай паездкі. Падрыхтоўка дакумэнтаў і атрыманьне шэнгенскай візы, стыкоўкі рэйсаў, сустрэчы і праводзіны госьцяў у Якуцку, у Маскве і ў Варшаве. Усім, хто дапамог у ажыцьцяўленьні гэтага праекта, вялікае дзякуй!




    У Варшаву госьці прыехалі напярэдадні Фэсту. Госьцяў разьмясьцілі ў гатэлі “Бэльвэдэрскі” побач з Палацам Бэльведэр і Каралеўскім паркам, насупраць Амбасады Расеі, усё ў крокавай даступнасьці, што для састарэлага чалавека немалаважны момант.
    Першы дзень Аланхо ў Польшчы быў самым хвалюючым. З раніцы выступілі ў прамым эфіры польскага радыё - другі канал, вядомы сваімі перадачамі пра культуру і музыку.
    Увечар, заля тэатральнага інстытута была паўнюткая, квіткі былі загадзя ўсё раскупленыя. Потым ад знаёмых даведалася, што шмат хто папрыходзіў, паспадзяваўшыся, што набудзе квіткі перад мерапрыемствам у касах і не змог патрапіць у залю. Для палягчэньня ўспрыманьня і разуменьня якуцкага эпасу, гледачы на ўваходзе атрымалі кароткае апісаньне на польскай мове аланхо “Хабыр Киирсиилээх Хабытта Бэргэн”, аўтарскага складаньня самога выканаўцы. Папярэдне, з арганізатарамі прынялі рашэньне, што не будзем перарываць аланхасута перакладам, каб паказаць арыгінальнасьць аланхо і даць слухачам прачуць слоўную арыгінальнасьць апавяданьня, своеасаблівую перадачу выявы мімікай і інтанацыяй. Павінна прызнацца, што мы не маглі прадбачыць рэакцыі публікі. Спачатку непадрыхтаванаму гледачу (замежніку) вядома ж было цяжка ўспрымаць аланхо, але потым дзякуючы разуменьню сытуацыі і даверу да нас з боку арганізатараў, па меры выступу было вырашана месцамі перарываць аланхасута і перакладаць на польскую мову зьмест эпасу. Пасьля выступу да нас падыходзілі гледачы, дзякавалі нам, што атрымалі ўнікальную магчымасьць паслухаць сапраўдны жывы якуцкі эпас - Аланхо. Па маіх назіраньнях у Польшчы вельмі разьвіта вывучэньне клясычнай філялёгіі, г.зн. вывучэньне зьместу антычных эпасаў. Іх падабенства з аланхо, не выклікае ніякага сумневу. На гэтым вечары, знаўцы СЛОВА, мелі ўнікальную магчымасьць ужывую азнаёміцца і пачуць, як кладзецца склад у эпасе і параўнаць аланхо з антычнымі эпасамі і польскімі паэмамі.

    Дадам, што выбар фону нашага выступу - фота ад Alexsander Dersu “Якуцкі алас” http://dersu.gallery.ru/, быў вельмі правільным і меў асобную цікавасьць у гледачоў. Аляксандар, навуковец - паляўніцтвазнавец і таленавіты фатограф прыроды Якутыі. Я вельмі ўдзячная свайму брату, што ён падтрымаў нас і даў сваю згоду на выкарыстаньне яго працы. Без яго фота выступ не быў бы гэтак маляўнічым і відовішчным. Асобная яму падзяка ад арганізатараў і ад мяне асабіста!
    Другі дзень выступу Кірылы Ніканавіча ў Польшчы было прызначана ў Ложы Масонаў палацу “Pod Błachą”, каралеўскага замку ў Варшаве. Усё было вельмі ўрачыста і таямніча… Па-першае, гэта было злучана з месцам правядзеньня выступу: адмысловая камэрнасьць, ідэальная акустыка, дэкаратыўнасьць… усё надавала вылучны настрой. І адчувалася, як сам Кірыла Ніканавіч, з адмысловым пранікненьнем, з задавальненьнем і ад душы выступаў у гэты вечар.
    Гэта месца само па сабе наладжвае чалавека на ўрачыстасьць: памяшканьне без сонечнага сьвятла, з праёмамі ў сьценах для барокавых скульптур… Характэрна, што гэтую залю вельмі рэдка адкрываюць для публікі. Гэта адзначылі самі палякі, што падкрэсьлівае важнасьць мерапрыемства. Як выявілася, ніхто з маіх польскіх знаёмых не ведаў пра існаваньне Ложы Масонаў. Гісторыя масонаў у Польшчы, таксама вельмі цікавая, але гэта зусім іншая гісторыя. Хоць асабіста для мяне, як чалавеку, які трохі цікавіўся гэтай тэмай, гэта супадзеньне (якуцкі эпас і ложа масонаў) здалося вельмі сымбалічным. Таксама, жадаю адзначыць, што падчас сваёй навуковай працы, з цікавасьцю адкрыла роля масонства ў вывучэньні культур карэнных народаў Сыбіры ў Польшчы. Нават набыла кнігу пра польскае масонства, у антыквара.
   На гэтым выступленьні, параіўшыся з Кірылам Ніканавічам, вырашылі ўвесьці пераклад на польскую мову з самага пачатку і праводзіць вечарыну ў форме жывога дыялёгу з гледачамі. Гэта аказалася ўдалым рашэньнем. У перапынках паміж гутаркай пра аланхо і пра сёньняшнія справы ў Якутыі, гледачы пачулі ўрывак з аланхо, алгыс, тойук і гукі хамусу. У выніку ўсё засталіся вельмі задаволеныя.



    Перад выступам, нам далі мажлівасьць наведаць выстаўныя залі Каралеўскага замка Варшавы. Дзякуючы, ветлівасьці арганізатараў - мы прайшлі ў замак без чаргі (хоць там была чарга як у маўзалей). Карціны Рэмбранту і Каналецьці пакінулі незабыўныя ўражаньні. Польская каралеўская культура сярэднявечча, багацьце польскай шляхты, шпацыр па адноўленым пасьля II-й сусьветнай войны Старому гораду, не магла пакінуць абыякавымі нашых госьцяў. Тым больш, да гэтага, яны ніколі не былі ў Польшчы.
    Пасьля выступу, увечары адбылася самая цікавая частка фэсту - закрыцьцё, традыцыйна званае “Ноч Аповеду”. Усе ўдзельнікі паказваюць урыўкі са сваіх выступаў, з музычным акампанэмэнтам і песьнямі, такім чынам вечар павольна перацякае ў раніцу, да 4 гадзінаў. Галя-канцэрт адкрыў Кірыла Ніканавіч, выканаўшы выдатны тойук, які апявае прыроду Якутыі.
    Выступілі і іншыя выканаўцы-апавядальнікі, музыкі з розных краін: Польшчы, Нямеччыны, Англіі, Францыі, Лібіі, Камэруна, Індыі і Гаяны.


    У апошні дзень Фэсту, арганізатары нам паднесьлі выдатны падарунак - індывідуальную экскурсію з гідам па цэнтры Варшавы. А ўвечар адбылася разьвітальная вячэра ў прафэсаркі Эвы Навіцкай, якая шмат разоў бывала ў Якутыі і ласкава запрасіла нас дахаты
   Думаю, што ўсе госьці фэсту: як удзельнікі, гэтак і гледачы ўзбагаціліся і атрымалі велізарнае задавальненьне ад гэтага мерапрыемства. Загадкавыя гукі старажытнага этнічнага мастацтва народа Саха і шматграннае яго ўспрыманьне як філязофіі народа, пакінуў для польскіх слухачоў незабыўны сьлед.
      Дзень вылету быў не без прыгод. Зваротны рэйс у Маскву быў адменены і паўстала пагроза, што госьці могуць спазьніцца на рэйс з Масквы да Якуцка. Ізноў жа, дзякуючы спрацаванасьці палякаў, мы цудам пасьпелі на іншы рэйс, крыху ранейшы, з Варшавы. Пан Таксіст, прасякнуўся нашай сытуацыяй і вельмі хутка, наколькі гэта было магчыма, давёз нас да аэрапорту. Шчыра суперажываў нам і хваляваўся. Гэта было кранальна! У аэравакзале, ля ўваходу, нас ужо чакаў работнік аэрафлёту: адразу схапіў наш багаж, зарэгістраваў квіткі і праводзіў нашых госьцяў праз VIP зону, на борт самалёту. Усімі гэтымі перасоўваньнямі, кіравала і “трымала руку на пульсе”, па тэлефоне - старшыня і арганізатар фэсту казачнікаў, сама таленавіты апавядальнік, мілая пані Малгажата. За гэта ўсім велізарнае дзякуй!
    P.S. Дадам, што цікавасьць да нашай рэспублікі ў Польшчы вельмі вялікая і такія культурныя падзеі заўсёды ўзаемна карысныя і незабыўныя.
    Усяго вам добрага
    Күннэй Такааһай (Кюннэй Такасаева)
    24/XI/2015, Warszawa